2025 yılında Bulgaristan'da işgücü üzerindeki toplam vergi ve sigorta yükü, bir çalışanın brüt maaşının yaklaşık yüzde 42'sine ulaştı. Bu rakam, yüzde 10'luk sabit gelir vergisiyle birlikte fiilen işveren tarafından karşılanmakla birlikte resmi olarak işçi ve işveren arasında bölünmüş olan yüzde 32'ye yakın sosyal güvenlik katkı payını bir araya getiriyor.

Hükümet planları bu yükün önümüzdeki yıllarda daha da artacağını öngörüyor. İktidar çoğunluğu tarafından hazırlanan 2026 yılı bütçe taslağına göre, işgücü üzerindeki toplam ağırlığın gelecek yıl yüzde 44'e, 2027'de ise yüzde 46'ya ulaşması bekleniyor. Bu öngörülen artışın ana nedeni, sosyal güvenlik katkı paylarının iki puanlık planlı artışıdır. Bu sonuçlar, bütçe belgelerini nihai onaylanmadan önce inceleyen Piyasa Ekonomisi Enstitüsü tarafından yapılan bir analizde ortaya çıkıyor.

IME, Ulusal Sağlık Sigortası Fonundaki harcamaların 2026'da 11 milyar levaya, yani yaklaşık 5,6 milyar avroya ulaşacağının belirlendiğini, bu seviyenin bile yeterli olmayacağını belirtiyor. Sağlık sigortası katkı payında yüzde 8'den yüzde 10'a çıkarılması planlanan artış da yapısal gelir eksikliklerini gidermede yetersiz kalacak. Ulusal Sosyal Güvenlik Kurumu'nun 2024 yılı aktüer raporunda, emeklilik sisteminin açığını kapatabilmesi için yüzde 37,5 katkı payına ihtiyaç duyulacağı belirtilirken, fiili oran yüzde 16,3'te kalıyor.

NSSI, bu dengesizliği, artık demografik eğilimlere veya aktif sigortalı kişilerin sayısına karşılık gelmeyen emeklilik modelinin artan “cömertliğine” bağlıyor. Analiz, politika yapıcıların açığı yalnızca katkı paylarını artırarak çözmeye çalışması halinde toplam sigorta yükünün yüzde 45,5'e çıkması gerekeceği konusunda uyarıyor. Yüzde 10'luk gelir vergisi eklendiğinde, işçilerin kazançlarının yarısından fazlası fiilen devlete yönlendirilecek. Ekonomistler bunun kayıt dışı ekonomiyi körükleyeceği ve işten çıkarma riski yaratacağı konusunda uyarıyor. Bulgaristan daha önce de benzer şekilde ağır mali baskıların yaşandığı dönemler yaşamış, bunları durgunluk, genişleyen bütçe açıkları ve yüksek işsizlik izlemişti.

NSSI'ye göre ileriye yönelik sürdürülebilir yol başka bir yerde yatıyor: erken ve emeklilik öncesi seçenekleri sıkılaştırarak sistemin cömertliğini azaltmak; daha fazla insanın katkıda bulunabilmesi için daha yüksek istihdamın teşvik edilmesi; ve gelir artışını vergi artışları yerine yatırım yoluyla desteklemek. Ancak bu önlemlerin hiçbiri hükümetin 2026 Bütçe taslağına yansıtılmıyor.

IME, sosyal güvenlik katkı paylarının artırılmasının ekonomik büyüme üzerinde yalnızca kısa vadede değil, aynı zamanda Bulgar hanelerinin yaşam standartları üzerinde de uzun süreli etkiler yaratacağını vurguluyor. Enstitü, bu temelde yakın zamanda alternatif bir bütçe teklifi sundu. Tavsiye edilen ilk adım, Kamu Maliyesi Kanunu'nda yapılacak değişikliklerle ulusal harcamalara yasal bir tavan getirilmesi ve bu tavanın GSYİH'nın yüzde 38'i ile sınırlandırılmasıdır. IME, böyle bir kuralın vergileri artırmadan dengeli bir bütçe sağlayacağını ve yeni borç birikimini azaltacağını öne sürüyor.